Pielęgniarstwo chirurgiczne: pytania z odpowiedziami

Odpowiedź

Państwowy egzamin specjalizacyjny z pielęgniarstwa chirurgicznego organizuje CMKP. Test składa się ze 140 zadań jednokrotnego wyboru z czterema wariantami odpowiedzi (A-D), a na rozwiązanie przewidziano 140 minut. Za każdą poprawną odpowiedź otrzymuje się 1 punkt, do zdania potrzeba 60%, czyli 84 punktów. Wynik jest tylko dwustopniowy: zdany albo niezdany, bez skali ocen. Zakres zadań obejmuje cały program specjalizacji: od opieki okołooperacyjnej, przez leczenie ran i chirurgię poszczególnych układów, po stany nagłe i chirurgię dziecięcą.

Podstawa: Regulamin państwowego egzaminu specjalizacyjnego, CMKP 2026; rozporządzenie MZ z 16.01.2026 w sprawie kształcenia podyplomowego (Dz.U. 2026 poz. 57)

Odpowiedź

Przygotowanie zaczyna się od oceny stanu odżywienia i wyrównania niedoborów, bo niedożywiony chory gorzej się goi. Kilka dni przed zabiegiem wprowadza się dietę ubogoresztkową, a w przeddzień operacji jelito oczyszcza się doustnym preparatem przeczyszczającym według zleconego schematu, z odpowiednim nawodnieniem. Do tego dochodzi standard okołooperacyjny: profilaktyka przeciwzakrzepowa, profilaktyka antybiotykowa na zlecenie lekarza, przygotowanie pola operacyjnego oraz edukacja - nauka ćwiczeń oddechowych, skutecznego kaszlu i wczesnego wstawania. Jeśli planowane jest wyłonienie stomii, jeszcze przed zabiegiem wyznacza się jej miejsce z udziałem pacjenta.

Podstawa: Walewska E. (red.): Podstawy pielęgniarstwa chirurgicznego, PZWL, Warszawa 2012; Fibak J. (red.): Chirurgia, PZWL, Warszawa 2006

Odpowiedź

W pierwszych dobach najważniejsza jest systematyczna ocena żywotności stomii: prawidłowa jest żywoczerwona, wilgotna i lekko wystaje ponad skórę, a umiarkowany obrzęk śluzówki jest przejściowy. Zasinienie, zbrunatnienie lub sczernienie oznacza niedokrwienie i wymaga natychmiastowego zgłoszenia lekarzowi. Obserwuje się też moment podjęcia funkcji przez stomię, ilość i charakter treści oraz stan skóry wokół przetoki, którą chroni dobrze dopasowany przylepiec sprzętu stomijnego. Równolegle prowadzi się stopniową edukację: od pokazania zmiany worka po samodzielną pielęgnację, bo kryterium wypisu jest umiejętność samodzielnej obsługi stomii przez chorego lub opiekuna.

Podstawa: Walewska E. (red.): Podstawy pielęgniarstwa chirurgicznego, PZWL, Warszawa 2012; Szewczyk M., Ślusarz R. (red.): Pielęgniarstwo w chirurgii, Borgis, Warszawa 2006

Odpowiedź

Miejscowe objawy zakażenia to zaczerwienienie i obrzęk brzegów rany, wzmożone ucieplenie, narastający ból oraz wyciek treści ropnej; mogą im towarzyszyć gorączka i wzrost parametrów zapalnych. Zakażenie ujawnia się najczęściej między 3. a 7. dobą po zabiegu, dlatego każda zmiana wyglądu rany przy zmianie opatrunku powinna być udokumentowana i zgłoszona. Postępowanie należy do lekarza: zwykle otwarcie i drenaż rany, pobranie materiału na posiew oraz ewentualna antybiotykoterapia celowana. Rola pielęgniarki to aseptyczna zmiana opatrunków, obserwacja i pomiar parametrów oraz konsekwentna higiena rąk, która pozostaje najtańszą profilaktyką zakażeń miejsca operowanego.

Podstawa: Walewska E. (red.): Podstawy pielęgniarstwa chirurgicznego, PZWL, Warszawa 2012; Noszczyk W. (red.): Chirurgia, PZWL, Warszawa 2009

Odpowiedź

Unieruchomienie po zabiegu uruchamia całą kaskadę powikłań: zastój żylny sprzyja zakrzepicy żył głębokich i zatorowości płucnej, spłycony oddech i zaleganie wydzieliny prowadzą do niedodmy i zapalenia płuc, a długie leżenie dokłada odleżyny, zaparcia i przykurcze. Wczesne wstanie z łóżka, często już w pierwszej dobie po zabiegu, przeciwdziała wszystkim tym mechanizmom naraz i przyspiesza powrót perystaltyki. Warunkiem jest skuteczne leczenie bólu, bo obolały pacjent nie wstanie i nie odkaszle. Uruchamianie prowadzi się stopniowo: siad, pionizacja przy łóżku, chodzenie, zawsze z asekuracją i obserwacją tolerancji wysiłku.

Podstawa: Walewska E. (red.): Podstawy pielęgniarstwa chirurgicznego, PZWL, Warszawa 2012; Noszczyk W. (red.): Chirurgia, PZWL, Warszawa 2009

Odpowiedź

Po założeniu gipsu systematycznie ocenia się część kończyny widoczną poza opatrunkiem: zabarwienie i ucieplenie skóry, obecność obrzęku, czucie, ruchomość palców oraz tętno obwodowe, jeśli jest dostępne. Narastający ból, bladość lub zasinienie palców, ich oziębienie, drętwienie oraz ból przy biernych ruchach palców to objawy ucisku i niedokrwienia, które wymagają pilnego zgłoszenia i zwykle rozcięcia opatrunku. Największy obrzęk pourazowy narasta w pierwszych dobach, dlatego wtedy kontrola musi być najczęstsza, a kończynę układa się powyżej poziomu serca. Zlekceważony ucisk gipsu może skończyć się zespołem ciasnoty przedziałów powięziowych i trwałym uszkodzeniem kończyny.

Podstawa: Walewska E. (red.): Podstawy pielęgniarstwa chirurgicznego, PZWL, Warszawa 2012; Szmidt J., Kużdżał J. (red.): Podstawy chirurgii, Medycyna Praktyczna, Kraków 2010

Odpowiedź

Kompresjoterapia, czyli leczenie stopniowanym uciskiem za pomocą specjalistycznych bandaży lub wyrobów uciskowych, jest podstawą zachowawczego leczenia przewlekłej niewydolności żylnej i owrzodzeń żylnych goleni. Ucisk zmniejsza zastój i nadciśnienie żylne, poprawia działanie pompy mięśniowej i przyspiesza przepływ w żyłach głębokich. Przed jej rozpoczęciem obowiązkowo ocenia się ukrwienie tętnicze kończyny, w tym wskaźnik kostka-ramię, bo zaawansowane niedokrwienie tętnicze jest przeciwwskazaniem do standardowego ucisku. Ostrożności wymagają też chorzy z niewyrównaną niewydolnością serca oraz z zaburzeniami czucia, na przykład w przebiegu neuropatii cukrzycowej.

Podstawa: Szewczyk M.T., Jawień A. (red.): Pielęgniarstwo angiologiczne, Termedia, Poznań 2010; Szewczyk M., Jawień A. (red.): Leczenie ran przewlekłych, PZWL, Warszawa 2012

Odpowiedź

Powierzchnię oparzenia u dorosłych szacuje się regułą dziewiątek Wallace'a: głowa i każda kończyna górna po 9%, każda kończyna dolna po 18%, przód i tył tułowia po 18%, krocze 1%. Przy zmianach małych lub rozsianych pomaga reguła dłoni, gdzie dłoń chorego z palcami to około 1% powierzchni ciała, a u dzieci stosuje się tabele Lunda i Browdera. Zapotrzebowanie płynowe pierwszej doby wylicza się regułą Parkland: 4 ml krystaloidów na kilogram masy ciała na każdy procent oparzonej powierzchni, z czego połowę podaje się w pierwszych 8 godzinach od urazu. Skuteczność przetaczania kontroluje się diurezą godzinową, która u dorosłego powinna wynosić około 0,5 ml/kg, czyli 30-50 ml na godzinę.

Podstawa: Zawadzki A.: Medycyna ratunkowa i katastrof, PZWL, Warszawa 2007; Gaszyński W.: Intensywna terapia i wybrane zagadnienia medycyny ratunkowej, PZWL, Warszawa 2016