Pielęgniarstwo epidemiologiczne: pytania z odpowiedziami

Odpowiedź

Państwowy egzamin specjalizacyjny (PES) z pielęgniarstwa epidemiologicznego przeprowadza CMKP w formie testu: 140 zadań jednokrotnego wyboru z czterema wariantami odpowiedzi, na rozwiązanie których jest 140 minut. Za każdą poprawną odpowiedź otrzymuje się 1 punkt, a do zdania potrzeba 60%, czyli 84 punktów. Wynik jest tylko dwustopniowy: zdany albo niezdany, bez skali ocen. Zakres zadań odpowiada programowi specjalizacji: od mikrobiologii i postaci klinicznych zakażeń szpitalnych, przez izolację, dekontaminację i nadzór epidemiologiczny, po przepisy prawa.

Podstawa: Regulamin państwowego egzaminu specjalizacyjnego, zarządzenie Dyrektora CMKP, 2026

Odpowiedź

Izolacja kontaktowa przerywa transmisję przez ręce i powierzchnie - stosuje się ją m.in. przy patogenach wielolekoopornych, Clostridioides difficile, norowirusie i świerzbie; kluczowe są rękawiczki, fartuch i higiena rąk. Izolacja kropelkowa dotyczy patogenów przenoszonych dużymi kroplami, które opadają w promieniu 1-2 metrów (grypa, krztusiec, meningokoki) - wystarczy maska chirurgiczna przy bliskim kontakcie, a drzwi sali mogą pozostać otwarte. Izolacja powietrzno-pyłowa obowiązuje przy gruźlicy płuc, odrze i ospie wietrznej, których cząstki zakaźne długo unoszą się w powietrzu: wymaga sali z podciśnieniem, zamkniętych drzwi i maski filtrującej klasy FFP dla personelu. W praktyce rodzaj izolacji dobiera się do drogi transmisji, a nie do nazwy drobnoustroju.

Podstawa: Stowarzyszenie Epidemiologii Szpitalnej, Polskie Stowarzyszenie Pielęgniarek Epidemiologicznych: Zalecenia izolacji chorych w trakcie hospitalizacji, 2017

Odpowiedź

Clostridioides difficile wytwarza spory - formy przetrwalnikowe oporne na alkohol i na większość rutynowych środków dezynfekcyjnych. Wcieranie preparatu alkoholowego, skuteczne wobec form wegetatywnych bakterii i większości wirusów, spor nie zabija, więc po kontakcie z pacjentem z biegunką o tej etiologii ręce trzeba umyć wodą z mydłem, aby mechanicznie spłukać spory. Z tego samego powodu sale takich pacjentów dekontaminuje się preparatami sporobójczymi, np. na bazie chloru. To jeden z nielicznych wyjątków od zasady, że dezynfekcja alkoholowa jest metodą pierwszego wyboru w higienie rąk.

Podstawa: Ozorowski T.: Postępowanie w ogniskach epidemicznych powodowanych przez Clostridioides difficile, Narodowy Program Ochrony Antybiotyków, www.antybiotyki.edu.pl

Odpowiedź

Lekarz, który podejrzewa lub rozpoznaje zakażenie, chorobę zakaźną albo zgon z ich powodu, zgłasza to państwowemu powiatowemu inspektorowi sanitarnemu maksymalnie w ciągu 24 godzin. Analogiczny obowiązek i termin dotyczy kierowników laboratoriów w odniesieniu do dodatnich wyników badań laboratoryjnych w kierunku biologicznych czynników chorobotwórczych, a także lekarzy zgłaszających niepożądane odczyny poszczepienne. Wykaz chorób podlegających zgłoszeniu określa ustawa i akty wykonawcze, a niektóre choroby (np. błonica, cholera, wirusowe gorączki krwotoczne) podlegają dodatkowo obowiązkowej hospitalizacji. Doba jest więc w polskim nadzorze epidemiologicznym podstawową jednostką czasu reakcji.

Podstawa: Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, art. 21, 27 i 29

Odpowiedź

Patogeny (czynniki) alarmowe to drobnoustroje o szczególnej oporności na antybiotyki lub szczególnej zjadliwości, których pojawienie się w szpitalu wymaga natychmiastowej reakcji zespołu kontroli zakażeń. Lista określona rozporządzeniem obejmuje m.in. MRSA, enterokoki oporne na wankomycynę (VRE), pałeczki Gram-ujemne wytwarzające ESBL lub karbapenemazy, Clostridioides difficile oraz wybrane wirusy, np. rota- i norowirusy, RSV, HBV, HCV i HIV. Prątka gruźlicy na tej liście nie ma - to częsta pułapka egzaminacyjna. Szpital prowadzi rejestr zakażeń i czynników alarmowych oraz przekazuje raporty o sytuacji epidemiologicznej inspekcji sanitarnej. Rejestr pozwala wcześnie wychwycić ognisko epidemiczne, wdrożyć izolację i badania przesiewowe oraz ocenić skuteczność polityki antybiotykowej.

Podstawa: Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 23 grudnia 2011 r. w sprawie listy czynników alarmowych, rejestrów zakażeń szpitalnych i czynników alarmowych oraz raportów o bieżącej sytuacji epidemiologicznej szpitala

Odpowiedź

Miejsce zakłucia lub zranienia należy umyć wodą z mydłem, a błony śluzowe i spojówki obficie przepłukać wodą lub solą fizjologiczną; rany nie trzeba wyciskać ani odkażać agresywnymi środkami. Ekspozycję zgłasza się przełożonemu zgodnie z procedurą zakładową i możliwie szybko konsultuje z lekarzem, który ocenia status serologiczny pacjenta źródłowego i pracownika oraz kwalifikuje do profilaktyki poekspozycyjnej - w przypadku HIV liczy się rozpoczęcie jej jak najwcześniej, w ciągu kilkudziesięciu godzin. Największe ryzyko transmisji przy zakłuciu dotyczy HBV (do ok. 30% u osób nieuodpornionych), mniejsze HCV (ok. 3%), najmniejsze HIV (ok. 0,3%), dlatego fundamentem profilaktyki jest szczepienie personelu przeciw WZW B. Każda ekspozycja powinna zostać udokumentowana, a jej okoliczności przeanalizowane, by wyeliminować przyczynę.

Podstawa: Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 6 czerwca 2013 r. w sprawie bhp przy narażeniu na zranienie ostrymi narzędziami; Fleischer M., Bober-Gheek B.: Podstawy pielęgniarstwa epidemiologicznego, Urban & Partner 2006

Odpowiedź

Badanie kohortowe zaczyna się od osób wolnych od choroby, podzielonych według narażenia, które obserwuje się w czasie, licząc nowe zachorowania - dzięki temu można wprost oszacować zapadalność i ryzyko względne (RR). Badanie kliniczno-kontrolne biegnie w przeciwnym kierunku: porównuje częstość narażenia w przeszłości u osób już chorych i w dobranej grupie kontrolnej, a jego miarą jest iloraz szans (OR). Kohorty są wiarygodniejsze, ale drogie i długotrwałe; badania kliniczno-kontrolne są szybkie i sprawdzają się przy chorobach rzadkich, w tym w dochodzeniach w ogniskach epidemicznych. W praktyce szpitalnej analizę typu kohortowego wykorzystuje się m.in. przy opracowywaniu raportu z ogniska, porównując ryzyko zakażenia u narażonych i nienarażonych na podejrzewany czynnik.

Podstawa: Bzdęga J., Gębska-Kuczerowska A. (red.): Epidemiologia w zdrowiu publicznym, PZWL, Warszawa 2010; Jędrychowski W.: Epidemiologia w medycynie klinicznej i zdrowiu publicznym, Wyd. UJ, Kraków 2010

Odpowiedź

Pielęgniarka epidemiologiczna wchodzi w skład zespołu kontroli zakażeń szpitalnych i odpowiada za codzienny, czynny nadzór nad zakażeniami: wyszukiwanie i rejestrację przypadków, monitorowanie czynników alarmowych, nadzór nad izolacją, higieną rąk i procedurami dekontaminacji, szkolenia personelu oraz udział w dochodzeniach epidemiologicznych w ogniskach. Ustawa wymaga zatrudnienia w zespole pielęgniarek lub położnych specjalistek do spraw epidemiologii w liczbie nie mniejszej niż 1 na 200 łóżek szpitalnych. Obok niej w zespole działa lekarz jako przewodniczący oraz diagnosta laboratoryjny jako specjalista do spraw mikrobiologii. Wyniki nadzoru trafiają do kierownika podmiotu i komitetu kontroli zakażeń, a okresowe raporty - do inspekcji sanitarnej.

Podstawa: Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, art. 14-15