Pielęgniarstwo geriatryczne: pytania z odpowiedziami

Odpowiedź

Całościowa Ocena Geriatryczna (COG) to wielowymiarowa, interdyscyplinarna ocena starszego pacjenta obejmująca stan czynnościowy, zdrowie fizyczne, stan psychiczny i sytuację socjalno-środowiskową. W praktyce oznacza to zestaw wystandaryzowanych narzędzi: skale ADL i IADL oraz Barthel do oceny samodzielności, MMSE do funkcji poznawczych, GDS do przesiewu depresji, MNA do stanu odżywienia, a test Tinetti i Wstań i Idź do równowagi, chodu i ryzyka upadków. Do wstępnej kwalifikacji seniorów do pełnej COG używa się przesiewowej skali VES-13. Pielęgniarka jest pełnoprawnym członkiem zespołu wykonującego COG i większość tych skal stosuje samodzielnie, dlatego ich znajomość to jeden z najczęściej sprawdzanych obszarów na egzaminie.

Podstawa: Wieczorowska-Tobis K., Talarska D. (red.): Geriatria i pielęgniarstwo geriatryczne, PZWL, rozdział o całościowej ocenie geriatrycznej

Odpowiedź

W starości słabnie odpowiedź zapalna i zmienia się fizjologia niemal wszystkich układów, dlatego choroby często manifestują się skąpo lub zupełnie inaczej niż u młodych. Zapalenie płuc może przebiegać bez gorączki i leukocytozy, a jedynym objawem zawału serca bywa duszność, splątanie albo upadek. Typowe dla wieku podeszłego są też kaskady problemów: jedna choroba pociąga za sobą kolejne, np. infekcja wywołuje majaczenie, a to prowadzi do upadku i złamania. Z tego powodu każdą nagłą zmianę zachowania lub sprawności seniora traktuje się jako potencjalny objaw choroby somatycznej, a nie jako naturalny element starzenia.

Podstawa: Wieczorowska-Tobis K., Talarska D. (red.): Geriatria i pielęgniarstwo geriatryczne, PZWL, rozdział o odrębnościach chorowania w starości

Odpowiedź

Wielkie zespoły geriatryczne (wielkie problemy geriatryczne) to przewlekłe, wieloprzyczynowe zaburzenia typowe dla wieku podeszłego, które prowadzą do niesprawności i utraty niezależności. Zalicza się do nich przede wszystkim upadki i zaburzenia mobilności, nietrzymanie moczu i stolca, otępienie, majaczenie, depresję oraz zespół kruchości; wielu autorów dodaje także zaburzenia wzroku i słuchu, niedożywienie i odleżyny. Ich wspólną cechą jest to, że rzadko mają jedną przyczynę, wymagają pracy całego zespołu terapeutycznego i częściej da się je ograniczać niż całkowicie wyleczyć. Wykrywanie wielkich zespołów to główny cel Całościowej Oceny Geriatrycznej.

Podstawa: Kędziora-Kornatowska K., Muszalik M. (red.): Kompendium pielęgnowania pacjentów w starszym wieku, Czelej, Lublin 2007

Odpowiedź

Podstawowym kryterium jest niesamodzielność oceniona skalą Barthel: do pielęgniarskiej opieki długoterminowej domowej kwalifikuje się pacjent, który uzyskał 40 punktów lub mniej na 100 możliwych. Świadczenie wymaga skierowania lekarza ubezpieczenia zdrowotnego oraz zgody pacjenta, a ocena skalą Barthel jest powtarzana w trakcie opieki - trwała poprawa powyżej 40 punktów kończy kwalifikację. Opieka obejmuje świadczenia pielęgniarskie w domu chorego, przygotowanie pacjenta i rodziny do samoopieki oraz edukację zdrowotną. Warto odróżniać ją od opieki w ZOL i ZPO, gdzie obowiązuje ta sama granica punktowa, ale opieka ma charakter stacjonarny.

Podstawa: Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu świadczeń pielęgnacyjnych i opiekuńczych w ramach opieki długoterminowej

Odpowiedź

Najczęściej stosuje się fenotypowy model Fried oparty na pięciu kryteriach: niezamierzonej utracie masy ciała, uczuciu wyczerpania, osłabieniu siły mięśniowej (mierzonej siłą uścisku dłoni), spowolnieniu chodu i niskiej aktywności fizycznej. Obecność co najmniej trzech kryteriów oznacza zespół kruchości, a jednego lub dwóch stan przed kruchością (pre-frail). Kruchość oznacza zmniejszone rezerwy fizjologiczne i nadmierną wrażliwość na czynniki stresowe, takie jak infekcja, zabieg operacyjny czy hospitalizacja. Rozpoznanie ma praktyczne konsekwencje: pacjent kruchy wymaga ostrożniejszej farmakoterapii, profilaktyki upadków oraz interwencji żywieniowej i ruchowej.

Podstawa: Wieczorowska-Tobis K., Talarska D. (red.): Geriatria i pielęgniarstwo geriatryczne, PZWL, rozdział o zespole słabości

Odpowiedź

Majaczenie (delirium) zaczyna się nagle, w ciągu godzin lub dni, przebiega z zaburzeniami uwagi i świadomości, a jego nasilenie faluje w ciągu doby, typowo z pogorszeniem wieczorem i nocą. Otępienie rozwija się podstępnie przez miesiące i lata, świadomość początkowo pozostaje jasna, a deficyty poznawcze są przewlekłe i postępujące. Majaczenie jest zwykle odwracalne po usunięciu przyczyny, którą u seniora najczęściej bywa infekcja, odwodnienie, ból, leki lub zmiana otoczenia, np. hospitalizacja. Sytuację komplikuje fakt, że otępienie jest najsilniejszym czynnikiem ryzyka majaczenia, więc oba zespoły często nakładają się na siebie i każda nagła zmiana zachowania pacjenta z otępieniem wymaga poszukiwania przyczyny somatycznej.

Podstawa: Kędziora-Kornatowska K., Muszalik M. (red.): Kompendium pielęgnowania pacjentów w starszym wieku, Czelej, Lublin 2007

Odpowiedź

Profilaktyka upadków zaczyna się od oceny ryzyka, np. testem Wstań i Idź lub skalą Tinetti, oraz od identyfikacji czynników wewnętrznych (zaburzenia równowagi i chodu, osłabienie mięśni, hipotonia ortostatyczna, zaburzenia wzroku, polipragmazja) i zewnętrznych (śliskie podłogi, progi, dywaniki, złe oświetlenie, nieodpowiednie obuwie). Najskuteczniejsze są interwencje wielokierunkowe: regularne ćwiczenia siłowe i równoważne, przegląd i redukcja leków zwiększających ryzyko upadku, korekcja wzroku, zaopatrzenie ortopedyczne oraz adaptacja mieszkania z uchwytami i matami antypoślizgowymi na czele. Ważne jest też wychwycenie zespołu poupadkowego, czyli lęku przed kolejnym upadkiem, który paradoksalnie zwiększa ryzyko przez ograniczenie aktywności i osłabienie mięśni.

Podstawa: Wieczorowska-Tobis K., Talarska D. (red.): Geriatria i pielęgniarstwo geriatryczne, PZWL, rozdział o upadkach

Odpowiedź

Polipragmazja, czyli równoczesne przyjmowanie wielu leków, gwałtownie zwiększa ryzyko interakcji i działań niepożądanych, ponieważ w starości zmienia się farmakokinetyka: spada filtracja nerkowa, maleje zawartość wody w organizmie, a rośnie tkanki tłuszczowej, co zmienia dystrybucję i wydłuża działanie leków. Skutkami bywają upadki, majaczenie, hipotonia ortostatyczna, krwawienia i hipoglikemia, a część z nich bywa mylnie brana za nową chorobę i leczona kolejnym lekiem - to tak zwana kaskada zapisywania. Ryzyko podnoszą dodatkowo preparaty bez recepty i suplementy, o których pacjenci często nie informują. Dlatego u seniora obowiązuje regularny przegląd wszystkich przyjmowanych preparatów oraz zasada rozpoczynania leczenia od małych dawek i powolnego ich zwiększania.

Podstawa: Wieczorowska-Tobis K., Grześkowiak E., Jóźwiak A.: Farmakoterapia geriatryczna, Akademia Medycyny, Warszawa 2008