Pielęgniarstwo onkologiczne: pytania z odpowiedziami

Odpowiedź

Państwowy egzamin specjalizacyjny organizuje CMKP. Test składa się ze 140 zadań jednokrotnego wyboru z czterema wariantami odpowiedzi (A-D), na których rozwiązanie jest 140 minut. Za każdą poprawną odpowiedź otrzymuje się 1 punkt, a do zdania potrzeba 60%, czyli 84 punktów - wynik jest tylko zdany albo niezdany, bez skali ocen. Zakres zadań odpowiada programowi specjalizacji: od podstaw onkologii klinicznej i psychoonkologii, przez chemioterapię, radioterapię i chirurgię onkologiczną, po onkologię dziecięcą i opiekę paliatywną. Wniosek o dopuszczenie składa się wyłącznie przez SMK.

Podstawa: Regulamin państwowego egzaminu specjalizacyjnego CMKP; rozporządzenie MZ z 16.01.2026 w sprawie kształcenia podyplomowego (Dz.U. 2026 poz. 57)

Odpowiedź

TNM to międzynarodowy system oceny zaawansowania nowotworów litych. Cecha T opisuje guz pierwotny (jego wielkość i miejscową rozległość, od Tis - raka in situ, po T4), cecha N stan regionalnych węzłów chłonnych (N0 oznacza brak przerzutów węzłowych), a cecha M przerzuty odległe (M0 - brak, M1 - obecne). Na podstawie kombinacji cech TNM określa się stopień zaawansowania (I-IV), od którego zależą sposób leczenia i rokowanie. Dla pielęgniarki znajomość TNM to język codziennej komunikacji w zespole - z zapisu w historii choroby można od razu odczytać, czy chory jest leczony radykalnie, czy paliatywnie.

Podstawa: Kordek R. (red.): Onkologia. Podręcznik dla studentów i lekarzy, Via Medica, Gdańsk 2007

Odpowiedź

Wlew należy natychmiast zatrzymać, ale nie usuwać kaniuli - najpierw próbuje się przez nią zaaspirować możliwie dużo wynaczynionego leku. Wkłucia nie wolno przepłukiwać, bo wtłacza to lek głębiej w tkanki. Dalsze postępowanie zależy od rodzaju cytostatyku: dla części leków stosuje się zimne okłady, dla alkaloidów barwinka (np. winkrystyny) okłady ciepłe i hialuronidazę, a dla niektórych leków swoiste antidota. Kończynę unosi się, zdarzenie dokumentuje, a miejsce wynaczynienia obserwuje przez kolejne dni, bo martwica tkanek po lekach pęcherzorodnych może rozwijać się z opóźnieniem. Najlepszym leczeniem pozostaje profilaktyka: pewny dostęp żylny i kontrola wkłucia przed podaniem oraz w trakcie wlewu.

Podstawa: Koper A. (red.): Pielęgniarstwo onkologiczne, PZWL, Warszawa 2020, rozdział o powikłaniach chemioterapii

Odpowiedź

Drabina analgetyczna to trzystopniowy schemat doboru leków do natężenia bólu. Stopień I obejmuje analgetyki nieopioidowe (paracetamol, NLPZ), stopień II słabe opioidy (tramadol, kodeina), a stopień III silne opioidy (morfina, oksykodon, fentanyl); na każdym stopniu można dołączać leki nieopioidowe i adjuwanty, np. przeciwdrgawkowe w bólu neuropatycznym. Leki podaje się w regularnych odstępach, a nie doraźnie, najchętniej drogą doustną, a chory musi mieć zabezpieczone dawki ratunkowe na ból przebijający. Morfina doustna nie ma dawki maksymalnej - miareczkuje się ją do skuteczności, pilnując profilaktyki zaparć, na które tolerancja się nie rozwija.

Podstawa: de Walden-Gałuszko K., Kaptacz A. (red.): Pielęgniarstwo opieki paliatywnej, PZWL, Warszawa 2017

Odpowiedź

Leczenie radykalne ma na celu całkowite wyleczenie - usunięcie lub zniszczenie nowotworu wraz z ewentualnymi mikroprzerzutami, np. przez operację z uzupełniającą chemio- lub radioterapią. Leczenie paliatywne podejmuje się, gdy wyleczenie nie jest możliwe: jego celem jest wydłużenie życia, łagodzenie objawów i poprawa jakości życia, np. paliatywna radioterapia przeciwbólowa przerzutów do kości czy odbarczenie niedrożności przewodu pokarmowego. Ten sam rodzaj terapii może więc pełnić różne role zależnie od intencji leczenia. Ważne, by nie mylić leczenia paliatywnego z opieką terminalną - chorzy leczeni paliatywnie żyją nieraz latami.

Podstawa: Kordek R. (red.): Onkologia, Via Medica, Gdańsk 2007; Koper A. (red.): Pielęgniarstwo onkologiczne, PZWL 2020

Odpowiedź

Do klasycznych stanów naglących należą: gorączka neutropeniczna (gorączka przy neutrofilach poniżej 500/ul - wymaga pilnej antybiotykoterapii), zespół ucisku rdzenia kręgowego (najwcześniej ból kręgosłupa, potem niedowłady i zaburzenia zwieraczy), zespół żyły głównej górnej (obrzęk twarzy i szyi, poszerzone żyły szyjne, duszność), hiperkalcemia (senność, wielomocz, zaparcia, odwodnienie) oraz zespół rozpadu guza z hiperkaliemią i ostrym uszkodzeniem nerek. Wspólny mianownik jest jeden: objawy łatwo przypisać samej chorobie i przez to przeoczyć moment, w którym liczy się czas. Pielęgniarka onkologiczna jest zwykle pierwszą osobą, która te sygnały widzi - dlatego ich znajomość jest na egzaminie i w pracy obowiązkowa.

Podstawa: Koper A. (red.): Pielęgniarstwo onkologiczne, PZWL, Warszawa 2020; Interna Szczeklika, MP, Kraków 2023

Odpowiedź

Skórę w polu napromienianym myje się letnią wodą z łagodnymi środkami myjącymi i osusza delikatnie, przez przykładanie ręcznika, bez tarcia. Nie wolno zmywać oznaczeń pól napromieniania, przyklejać plastrów na pole, stosować drażniących kosmetyków i alkoholu ani wystawiać skóry na słońce; zaleca się luźną, przewiewną odzież z naturalnych włókien. Wczesny odczyn popromienny (rumień, złuszczanie naskórka) jest spodziewany i oceniany w skalach nasilenia, ale wysięk, pęcherze czy owrzodzenie wymagają zgłoszenia lekarzowi i wdrożenia leczenia miejscowego. Prawidłowa pielęgnacja pozwala wielu chorym ukończyć radioterapię bez przerw w leczeniu, które pogarszają jej skuteczność.

Podstawa: Koper A. (red.): Pielęgniarstwo onkologiczne, PZWL, Warszawa 2020, rozdział o opiece podczas radioterapii

Odpowiedź

Kolostomia wydala treść bardziej uformowaną, a ileostomia płynną lub półpłynną, obfitą i bogatą w enzymy trawienne - dlatego przy ileostomii większe jest ryzyko odwodnienia, zaburzeń elektrolitowych i chemicznego uszkodzenia skóry wokół przetoki. W obu przypadkach kluczowe jest dopasowanie otworu przylepca do kształtu stomii z zapasem 1-2 mm oraz systematyczna ocena stomii (kolor, wilgotność, wysokość) i skóry wokół niej. Pacjent z ileostomią wymaga edukacji o piciu odpowiedniej ilości płynów i objawach odwodnienia, a pacjent z kolostomią - o diecie ograniczającej wzdęcia; przy kolostomii końcowej możliwe są też irygacje. Edukację zaczyna się przed operacją, od wyznaczenia miejsca stomii.

Podstawa: Banasiewicz T., Krokowicz P., Szczepkowski M.: Stomia. Prawidłowe postępowanie chirurgiczne i pielęgnacja, Termedia, Poznań 2014