Pielęgniarstwo opieki paliatywnej: pytania z odpowiedziami

Odpowiedź

Państwowy egzamin specjalizacyjny organizuje CMKP. Test składa się ze 140 zadań jednokrotnego wyboru z czterema wariantami odpowiedzi (A-D), a na rozwiązanie przewidziano 140 minut. Za każdą poprawną odpowiedź otrzymuje się 1 punkt, próg zdania to 60 procent, czyli 84 punkty. Wynik ma formę zdany/niezdany, bez skali ocen. Do egzaminu przystępuje się przez SMK, a opłata egzaminacyjna wynosi 350 zł. Zakres pytań obejmuje cały program specjalizacji: od leczenia bólu i objawów somatycznych, przez psychoonkologię i komunikację, po opiekę pediatryczną, etykę i przepisy prawa.

Podstawa: Regulamin PES CMKP (zarządzenie dyrektora CMKP, 2026); rozporządzenie MZ z 16.01.2026 r. w sprawie kształcenia podyplomowego pielęgniarek i położnych (Dz.U. 2026 poz. 57)

Odpowiedź

Drabina analgetyczna to trzystopniowy schemat doboru leków przeciwbólowych do natężenia bólu. Szczebel I to analgetyki nieopioidowe (paracetamol, NLPZ, metamizol), szczebel II - słabe opioidy (tramadol, kodeina), szczebel III - silne opioidy (morfina, fentanyl, buprenorfina, oksykodon). Gdy leki danego szczebla przestają wystarczać mimo prawidłowego dawkowania, przechodzi się na szczebel wyższy, a na każdym etapie można dołączać koanalgetyki, np. leki przeciwdrgawkowe w bólu neuropatycznym. Leki podaje się w stałych odstępach czasu (według zegara), najprostszą skuteczną drogą, zwykle doustną, z zabezpieczeniem dawek ratunkowych na ból przebijający.

Podstawa: de Walden-Gałuszko K., Kaptacz A. (red.): Pielęgniarstwo opieki paliatywnej, PZWL, Warszawa 2017

Odpowiedź

Morfina w małych, starannie miareczkowanych dawkach zmniejsza subiektywne odczucie duszności, zwalnia zbyt szybki, płytki oddech i ogranicza napędzającą duszność reakcję lękową. Przy prawidłowym dawkowaniu nie wywołuje istotnej depresji oddechowej - obawa przed nią jest głównym powodem niepotrzebnego niedoleczania tego objawu. Leczenie farmakologiczne łączy się z metodami niefarmakologicznymi: pozycją wysoką, chłodnym nawiewem powietrza na twarz, przewietrzeniem pomieszczenia i spokojną obecnością opiekuna. Benzodiazepiny dołącza się, gdy dominuje lęk lub napady paniki oddechowej.

Podstawa: Krajnik M., Malec-Milewska M., Wordliczek J. (red.): Chory na nowotwór - kompendium leczenia somatycznych objawów towarzyszących, Medical Education, Warszawa 2015

Odpowiedź

Sedację paliatywną stosuje się u chorych u kresu życia, gdy cierpienie wywołane objawami opornymi na leczenie (np. duszność, pobudzenie, ból niepoddający się terapii) nie daje się opanować żadną inną metodą. Polega na kontrolowanym obniżeniu świadomości lekami sedatywnymi, dawkowanymi według zasady start low, go slow - tylko do głębokości koniecznej dla komfortu chorego. Od eutanazji różni ją cel i sposób działania: celem sedacji jest zniesienie cierpienia, nie spowodowanie śmierci, a dawki leków dobiera się do efektu objawowego. Równolegle kontynuuje się leczenie przeciwbólowe i pielęgnację.

Podstawa: Interna Szczeklika, MP, Kraków 2023, rozdz. Opieka paliatywna; de Walden-Gałuszko K., Ciałkowska-Rysz A. (red.): Medycyna paliatywna, PZWL, Warszawa 2015

Odpowiedź

Podstawą jest regularne oczyszczanie i nawilżanie śluzówki: częste zwilżanie ust małymi porcjami płynów, ssanie kostek lodu lub zamrożonych cząstek ananasa, natłuszczanie warg. Należy unikać płukanek zawierających alkohol oraz kwaśnych roztworów, które wysuszają i podrażniają błonę śluzową. Trzeba codziennie oglądać jamę ustną w poszukiwaniu nalotów grzybiczych - najczęstsza postać rzekomobłoniasta kandydozy daje biało-żółte naloty, które po starciu odsłaniają krwawiącą, bolesną powierzchnię i wymagają leczenia przeciwgrzybiczego. Zadbana jama ustna to także warunek jedzenia, picia i rozmowy, czyli rzeczy, które do końca decydują o jakości życia.

Podstawa: de Walden-Gałuszko K., Kaptacz A. (red.): Pielęgniarstwo w opiece paliatywnej i hospicyjnej, PZWL, Warszawa 2005

Odpowiedź

Zwiastunami zgonu są narastające osłabienie i senność, utrata zainteresowania jedzeniem i piciem, zaburzenia połykania, zmiany oddechu (oddech Cheyne'a-Stokesa, oddech charczący), marmurkowatość i ochłodzenie dystalnych części ciała oraz zaburzenia świadomości. W tym okresie odstępuje się od procedur, które nie służą komfortowi: badań diagnostycznych, nawadniania dożylnego i żywienia pozajelitowego, a drogę podawania leków zmienia się zwykle na podskórną. Leczenie przeciwbólowe i objawowe prowadzi się do końca. Ponieważ słuch wygasa jako ostatni, przy chorym mówi się tak, jakby wszystko słyszał, i umożliwia rodzinie pożegnanie, także dzieciom.

Podstawa: de Walden-Gałuszko K., Kaptacz A. (red.): Pielęgniarstwo opieki paliatywnej, PZWL, Warszawa 2017, rozdz. Opieka nad pacjentem w ostatnich godzinach życia

Odpowiedź

Opieka paliatywna to całościowa, aktywna opieka nad chorym na postępującą, ograniczającą życie chorobę - obejmuje leczenie objawów, wsparcie psychiczne, socjalne i duchowe chorego oraz rodziny. Może być prowadzona równolegle z leczeniem przyczynowym i wcale nie jest zarezerwowana dla ostatnich dni życia. Opieka hospicyjna to historycznie starsze określenie tej samej filozofii opieki, w Polsce kojarzone z konkretną formą organizacyjną (hospicjum domowe, stacjonarne), a opieka terminalna dotyczy najbliższego okresu przed śmiercią. Wspólną zasadą jest afirmowanie życia i akceptowanie nieuchronności śmierci: ani jej przyspieszania, ani uporczywego odwlekania.

Podstawa: de Walden-Gałuszko K., Kaptacz A. (red.): Pielęgniarstwo opieki paliatywnej, PZWL, Warszawa 2017

Odpowiedź

Rozporządzenie w sprawie świadczeń udzielanych przez pielęgniarkę samodzielnie bez zlecenia lekarskiego przyznaje po tej specjalizacji (lub odpowiednim kursie) m.in. prawo do doraźnej modyfikacji dawki leków przeciwbólowych i innych leków łagodzących dokuczliwe objawy u chorych objętych opieką paliatywną. W praktyce oznacza to możliwość reagowania na ból i inne objawy bez oczekiwania na lekarza, w granicach ustalonego planu leczenia. Specjalizacja nie daje natomiast prawa do stwierdzania zgonu ani wystawiania karty zgonu - to kompetencja lekarza, co bywa ulubioną pułapką autorów pytań egzaminacyjnych.

Podstawa: Rozporządzenie MZ z 28.02.2017 r. w sprawie rodzaju i zakresu świadczeń zapobiegawczych, diagnostycznych, leczniczych i rehabilitacyjnych udzielanych przez pielęgniarkę albo położną samodzielnie bez zlecenia lekarskiego (Dz.U. poz. 497)